Nöroloji Bölümü’nden Prof. Dr. Yasemin Biçer Gömceli, 21 Eylül Dünya Alzheimer Günü dolayısıyla yaptığı açıklamada, Alzheimer hastalığının dünya genelinde büyüyen bir halk sağlığı sorunu haline geldiğini belirtti. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, demansla yaşayan yaklaşık 57 milyon kişinin olduğu ve her yıl 10 milyon yeni vakanın görüldüğü bilgisi paylaşıldı. Gömceli, demans vakalarının %60-70’inin Alzheimer kaynaklı olduğunu kaydetti.
Türkiye’de yaklaşık 700 bin kişinin Alzheimer ve diğer demans türleriyle mücadele ettiği tahmin ediliyor. Nüfusun yaşlanmasıyla birlikte, bu sayının 2050 yılına kadar 2-2,5 katına çıkması öngörülüyor. 65 yaş üstü nüfus oranının %10’dan 2050’de %23’e ulaşması bekleniyor. Bu durum, Alzheimer’ın gelecek yıllarda Türkiye’nin önemli halk sağlığı sorunlarından biri olabileceğine işaret ediyor.
Alzheimer, beyindeki sinir hücrelerinin ilerleyici hasarı ve ölümüyle ortaya çıkan nörodejeneratif bir hastalıktır. Hastalık, bellek, düşünme, dil ve günlük yaşam becerilerini zamanla bozmaktadır. Çoğunlukla 65 yaş üstünde görülse de daha genç yaşlarda da başlayabilir. Başlangıçta hafif unutkanlık şeklinde beliren belirtiler, ilerleyen evrelerde kişinin bağımsız yaşamını zorlaştırmaktadır. Alzheimer, yaşlanmanın doğal bir sonucu değildir.
Hastalığın kesin nedeni bilinmemekle birlikte, beyinde biriken beta-amiloid plaklar ve tau proteinlerinin sinir hücrelerine zarar verdiği düşünülüyor. Yaş, en güçlü risk faktörü olarak öne çıkıyor. Aile öyküsü ve APOE 4 gibi genler riski artırsa da tek başına belirleyici olmuyor. Yüksek tansiyon, diyabet, obezite, hareketsizlik, sigara, alkol, sosyal izolasyon, işitme kaybı, kafa travmaları ve hava kirliliği de risk faktörleri arasında yer alıyor.
Dünya Sağlık Örgütü’nün güncel rehberleri, fiziksel hareketsizlik, sigara, alkol, sosyal izolasyon, yüksek tansiyon, diyabet, işitme kaybı ve hava kirliliği gibi değiştirilebilir risk faktörlerinin önemini vurguluyor. Yaşam tarzı değişiklikleri, hastalığın başlangıcını geciktirmede rol oynayabilir.
Unutkanlık, kelime bulma güçlüğü veya davranış değişiklikleri fark edildiğinde vakit kaybetmeden nöroloji uzmanına başvurmak önem taşıyor. Erken dönemde başlanan destek ve tedaviler, hastalığın seyrini yavaşlatarak yaşam kalitesini artırabiliyor. Alzheimer farkındalığını artırmak, risk faktörlerini kontrol altına almak ve bilimsel gelişmeleri takip etmek mücadelede kritik adımlardır.
Alzheimer’ı kesin olarak önleyen bir yöntem bulunmasa da riski azaltmak ve başlangıcını geciktirmek mümkün. Uzmanlar, haftada en az 150 dakika orta şiddette fiziksel aktivite yapılmasını, Akdeniz veya DASH tipi beslenme düzeni benimsenmesini, tansiyon, kan şekeri ve kolesterolün kontrol altında tutulmasını öneriyor. Ayrıca sosyal ve zihinsel aktivitelerin sürdürülmesi, işitme ve görme sorunlarının ihmal edilmemesi, sigara ve aşırı alkolden uzak durulması, kaliteli uyku ve stres yönetimine dikkat edilmesi, kafa travmalarından korunulması tavsiye ediliyor.
