ABD’deki Stanford Üniversitesi bilim insanları, yapay zeka kullanarak tasarladığı bakteriyofaj kokteylinin, laboratuvar ortamında antibiyotik dirençli E. coli bakterilerini etkili bir şekilde yok ettiğini açıkladı. Dr. Brian Hie liderliğindeki ekip, genom dil modellerinden yararlanarak virüs genomları tasarladı ve bu gelişme, faj tedavisinde yeni bir dönemin habercisi olarak değerlendirildi.
Araştırmada Evo1 ve Evo2 adlı yapay zeka sistemleri kullanılarak bakteriyofaj genomları tasarlandı ve ardından laboratuvarda üretildi. Testler sonucunda, doğal fajlara karşı direnç geliştirmiş E. coli suşlarının bu yapay zeka tasarımlı virüsler tarafından başarılı bir şekilde ortadan kaldırıldığı gözlemlendi.
Science dergisinde yayımlanan araştırma sonuçlarına göre, yapay zeka virüs genomlarının çok daha hızlı tasarlanmasını ve belirli bakterilere göre özelleştirilmesini sağlıyor. Bilim insanları, bu teknolojinin özellikle antibiyotik direncinin küresel bir tehdit haline geldiği günümüzde faj tedavisinin geleceğini kökten değiştirebileceğini belirtti.
Potansiyel faydaların yanı sıra, yapay zeka ile tüm genomların tasarlanabilmesi biyogüvenlik ve biyolojik emniyet açısından yeni soruları gündeme getirdi. Çalışmayı yürüten ekip, benzer araştırmalar yapacak bilim insanlarının süreç boyunca güvenlik uzmanlarıyla iş birliği yapması gerektiğinin altını çizdi.
Johns Hopkins Üniversitesi Sağlık Güvenliği Merkezi’nden Prof. Tom Inglesby ve Dr. Moritz Hanke, yapay zeka kullanılarak viral genom üretme kapasitesinin artık gerçek olduğunu ancak bu teknolojiyi denetleyecek kapsamlı bir yönetim mekanizmasının henüz bulunmadığını ifade etti. Uzmanlar, biyoteknolojideki hızlı gelişmelerin güvenlik politikalarıyla desteklenmesi gerektiğini vurguladı.
Araştırma kapsamında yapay zeka binlerce potansiyel viral genom oluşturdu. Bilim insanları bunlardan yaklaşık 300’ünü laboratuvarda üretmek üzere seçti. Süreç sonunda yalnızca 16 bakteriyofajın yaşayabilir olduğu tespit edilmesine rağmen, bu başarılı örneklerin karışımı iki farklı E. coli suşunda görülen direnci kısa sürede aşmayı başardı ve teknolojinin potansiyelini gözler önüne serdi.
